Relacja z obchodów 83 rocznicy
apogeum ludobójstwa dokonanego przez Ukraińców
na Polakach na Kresach Wschodnich II Rzeczpospolitej
W roku 2026 uroczystości polskich patriotów upamietniajace ofiary Rzezi Wołyńskiej odbyły się przy Narodowym Pomniku Rzezi Wołyńskiej w Domostawie na Podkarpaciu w sobotę, 11 lipca.
W patriotyczny nastrój obchodów wprowadził obecnych występ zespołu wokalnego „Hubal” z Hrubieszowa, który odśpiewał między innymi poruszające pieśni: „Wiatr z Wołynia” oraz „Wołyń 1943”.
Następnie został odśpiewany polski hymn państwowy przez zgromadzoną wielotysięczną rzeszę wiernych przybyłych z Polski i zagranicy.
Głównym punktem uroczystości była msza święta polowa celebrowana przez kilkunastu kapłanów. Wśród uczestników mszy znaleźli się między innymi potomkowie ofiar, środowiska kresowe, organizacje patriotyczne, samorządowcy, poczty sztandarowe oraz przedstawiciele władz państwowych (wreszcie).
Tak jak w zeszłym roku, mszy świętej przewodniczył biskup pomocniczy diecezji sandomierskiej – ks. Edward Frankowski, który wygłosił kazanie. W nabożnym skupieniu wierni wysłuchali homilii, w której padły między innymi słowa:
„Chcemy domagać się prawdy o pomordowanych, szacunku dla nich i wdzięczności za to, że oddali życie za Polskę, czy za to, że byli Polakami. Jest szczególnie oburzające, że skala i metody tych zbrodni są tak straszne, iż nie sposób ich opisać. Na około 360 sposobów mordowano ludność cywilną.”
W moim najbliższym otoczeniu dał się słyszeć szmer wiernych:
„My nie chcemy domagać się prawdy, lecz domagamy się prawdy”.
Wiele osób żałowało, że stan zdrowia uniemożliwił przybycie na uroczystości ks. Antoniemu Moskalowi – przewodniczącemu Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Rzezi Wołyńskiej, który dwa lata temu, w wygłaszanej w tym miejscu płomiennej homilii wołał: „Tu bije serce Polski”, a wierni odpowiadali gromkim głosem: „Tu jest Polska”.
Trzeba zaznaczyć, że skandowanie przez wiernych: „Tu jest Polska” nie wzięło się znikąd. Walka o postawienie pomnika Rzezi Wołyńskiej, walka polskich patriotów z oportunizmem rządzących, trwała wiele lat zanim zakończyła się sukcesem.
Dotychczasowe elity polityczne, które miały reprezentować polskie interesy, okazały się oględnie mówiąc bardzo naiwne i tchórzliwe. Przez wiele lat powtarzały jak mantrę, że stawianie trudnych pytań zaszkodzi dwustronnym stosunkom. Na koniec okazało się jednak, że jest dokładnie odwrotnie.
W myśl zasady, że zbrodnia nierozliczona powraca, polscy Patrioci z całą mocą dalej walczą o pełne ujawnienie prawdy, pochówek pomordowanych oraz pokutę. Kluczowe jest zadośćuczynienie od narodu, który dokonał tak okrutnego ludobójstwa (Genocidum atrox).
Wracając do tegorocznych obchodów, po odprawieniu mszy świętej, została uroczyście odsłonięta Ściana Pamięci, którą poświęcili obecni na uroczystościach kapłani.
Odsłonięta i poświęcona Ściana Pamięci rozpościera się na przestrzeni około 100 metrów, stanowiąc zamknięcie jednego z boków Memoriału. Na Ścianę Pamięci o dwumetrowej wysokości, składa się dziesięć bloków betonowych barwionych na czerwony kolor.
Bloki te, częściowo zachodzące na siebie, zaprojektowałem na rzucie przypominającym ściekające krople krwi. Do tak zaprojektowanego podłoża zostało przymocowanych dziewięćdziesiąt tablic ze stali nierdzewnej z wyciętymi laserowo nazwami przeszło sześciu tysięcy miejscowości, w których ukraińscy bandyci dokonywali mordów na polskiej ludności cywilnej. Dodatkowo między płaszczyzną ściany, a tablicami zostało zainstalowane oświetlenie o czerwonej barwie, które po zmroku podświetla pustkę po wyciętych nazwach miejscowości.
Niedawno, przy Ścianie Pamięci, na osi pomnika została wybudowana dzwonnica, której pylony podtrzymujące Dzwon Pamięci zostały odlane z betonu w szalunkach z nieheblowanych desek, imitując zgliszcza spalonych domostw.
Dla przypomnienia, Dzwon Pamięci, który został poświęcony w zeszłym roku nosi imię „Tadeusz”, na cześć śp. Tadeusza Isakowicza – Zaleskiego, pierwszego przewodniczącego Społecznego komitetu Budowy Pomnika Ofiar Rzezi Wołyńskiej. Bicie tego dzwonu podkreślało podniosły charakter odsłonięcia i poświęcenia Ściany Pamięci.
Kolejnym elementem Memoriału, który powstaje dzięki składkom społeczeństwa, jest ołtarz ofiarny postawiony w ostatnim roku pomiędzy pomnikiem (po jego lewej stronie), a Placem Modlitw. Ołtarz ten zaprojektowałem z takiego samego płomienistego polerowanego granitu, z jakiego został wykonany cokół pomnika. O tym, że jest to ołtarz ofiarny informuje inskrypcja „IHS” na jego frontowej płycie.
Obchody 83-ciej rocznicy Ludobójstwa Wołyńskiego
Po odsłonięciu i poświęceniu Ściany Pamięci odczytano apel pamięci oraz oddano salwę honorową, a licznie zgromadzone delegacje złożyły wieńce i wiązanki. Ceremonii towarzyszyły wystąpienia okolicznościowe, podczas których podkreślano znaczenie zachowania pamięci historycznej, szacunku dla ofiar oraz przekazywania kolejnym pokoleniom prawdy o dokonanym przez Ukraińców ludobójstwie na Polakach.
W imieniu Prezydenta RP Karola Nawrockiego (który tego dnia uczestniczył w równoległych obchodach w Radrużu) list okolicznościowy odczytał członek jego kancelarii – Dariusz Dudek.
Gorzkie słowa prawdy padły także podczas wystąpienia prezesa Społecznego Komitetu Budowy Pomnika – Zbigniewa Walczaka. Powiedział on między innymi:
„Na Ukrainie doszło do niezwykłego zakłamywania historii, rozwoju państwowego kultu ludobójców, a co najgorsze – wychowywania najmłodszych pokoleń w tym duchu. Ludobójcom stawiane są pomniki, są patronami głównych ulic, placów i obiektów publicznych.”
W dalszej kolejności nastąpiło posadzenie Dębu Pamięci „Antoni” poświęconemu księdzu Antoniemu Moskalowi – niezłomnemu kapłanowi, który od początku wpierał idee upamiętnienia ofiar ludobójstwa ukraińskiego. Dąb posadzono po prawej stronie pomnika, na skwerku pomiędzy projektowaną „Aleją Zadumy”, a zewnętrznym ogrodzeniem Memoriału.
Pierwotnie naszym zamiarem było sprowadzenie drzewka z terenów Wołynia. Ostatecznie zostało pozyskane z miejsca kaźni znajdującej się na terenie obecnej Rzeczpospolitej.
W zamyśle członków komitetu budowy pomnika,posadzenia dębu powinien dokonać prezydent Najjaśniejszej. Niestety tak się nie stało. Dlatego też Dąb Pamięci posadziły osoby, które były zaangażowane w realizację budowy Narodowego Pomnika Rzezi Wołyńskiej. Byli to: wójt gminy Jarocin i inicjator budowy pomnika w Domostawie – niezłomny Zbigniew Walczak, biograf mistrza Andrzeja Pityńskiego, skrupulatnie nadzorujący prawidłowość wykonywanych prac –historyk dr Witold Zych, obecny wójt gminy Jarocin całym sercem zaangażowany w realizacje uroczystości – Tomasz Podpora oraz autor koncepcji Memoriału – architekt Tomasz Ziemski.
Na zakończenie kilkugodzinnych obchodów, uczestnicy mieli sposobność obejrzeć trzecią część poruszającego dokumentalnego filmu pt. „Sąsiedzi – Ostatni świadkowie ukraińskiego ludobójstwa na Polakach” z podtytułem „Exodus” w reżyserii Jacka Międlara.
W filmie tym autor przedstawił relacje ostatnich naocznych świadków przekazujących obraz brutalnych zbrodni popełnionych na narodzie polskim.
Jakże niezbędnym dopełnieniem uroczystości okazały się liczne punkty gastronomiczne przygotowane przez Koła Gospodyń z okolicznych miejscowości oferujące spragnionym i złaknionym pielgrzymom przepyszne miejscowe specjały.
Tomasz Ziemski, architekt
Autor koncepcji Memoriału wokół Pomnika Rzezi Wołyńskiej
