DOKUMENT KOŃCOWY – Edukacja Polonijna

 Dokument Końcowy

Międzynarodowej Konferencji

„Edukacja polonijna. Od diagnozy do działania”

 _______________________________________

 

Rzeczpospolita Polska, zgodnie z art. 6 ust. 2 Konstytucji, udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym.

Zaraz po rodzinie i Kościele Katolickim, największy wpływ na podtrzymywanie tych związków ma polska szkoła. Ponad półtora tysiąca społecznych szkół polonijnych nie ma jednak w polskim prawie określonego statusu, a pomoc państwa jest zwykle pośrednia, przyznawana na krótki czas, uniemożliwiając rozwój szkolnictwa społecznego ze stabilnym, długofalowym finansowaniem dla całego cyklu kształcenia.

Postulujemy pilne działania władz Rzeczypospolitej w celu uzdrowienia tej szkodliwej sytuacji.

Dostrzegamy pilną potrzebę ustanowienia nowego, dobrowolnego systemu polskiej oświaty wysokiej jakości, w kraju i za granicą, zgodnie z propozycją Światowego Stowarzyszenia Republiki Polonia”. System ten, nazwany Polskim Systemem Edukacji Kopernikańskiej, stanowiłby ambitny standard, o który mogłyby ubiegać się przedszkola i szkoły istniejące oraz nowo tworzone.

Oparty na wartościach chrześcijańskich, standard ten łączyłby język polski i wiedzę o Polsce z wielojęzycznością osiąganą metodą immersji oraz z rozszerzonym nauczaniem przedmiotowym nauk ścisłych i przyrodniczych, t.j. matematyki, informatyki, fizyki, chemii, astronomii czy biologii, łącząc je z najnowocześniejszymi kompetencjami, w szczególności cyfrowymi i globalnymi.

Postulujemy, aby Standard Kopernikański został najpierw dopracowany w toku konsultacji w latach 2026-27, sprawdzony w pilotażu w latach 2028-30, a decyzja o jego dalszym rozwoju zapadła po ocenie wyników pilotażu.

Dostrzegamy istotną wagę przekształcenia modelu funkcjonowania relacji Polski i zagranicznych organizacji polskich, przez położenie nacisku na organiczny rozwój organizacji członkowskich skupionych wokół sieci polonijnych; tak, by odejść od struktur pionowych na rzecz sieci horyzontalnych, z rolą organizacji wyższego rzędu ograniczoną do koordynacji i wsparcia budowania hub’ów i konsorcjów projektowych. Ważne znaczenie w realizacji tego postulatu ma rozwój Polskiej Mapy Kompetencji.

W celu optymalizacji polskiej polityki oświatowej za granicą, na tym etapie, zwracamy się do:

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o:

• objęcie swoim zainteresowaniem i patronatem rodzącego się międzynarodowego ruchu społecznego i jego instytucjonalizację w postaci Fundacji Kopernikańskiej, której celem będzie systemowe wspieranie Polskiego Systemu Edukacji Kopernikańskiej;

Rady ds. Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej o:

• wciągnięcie projektu Polskiego Systemu Edukacji Kopernikańskiej oraz postulatu poprawy statusu społecznej szkoły polonijnej do agendy prac Rady;
• wnioskowanie o włączenie Polskiego Systemu Edukacji Kopernikańskiej do Prezydenckiej Strategii Rozwoju Polski;
• wystąpienie do Prezydenta o powołanie przedstawiciela Polonii do składu Rady Nowej Konstytucji;

Sejmu i Senatu oraz Rady Ministrów o podjęcie działań, aby:

• ustawa określiła status społecznej szkoły polonijnej jako placówki realizującej autonomicznie program kształcenia uwzględniający programowe minimum, gwarantujące rozkwit narodowego dziedzictwa kulturalnego, definiując standardy w zakresie liczby godzin i kwalifikacji nauczycieli;
• społeczne szkoły polonijne i ich zrzeszenia otrzymywały bezpośrednio z budżetu państwa wieloletnią dotację oświatową według jawnego wzoru opartego na liczbie uczniów i godzin nauki, bez czynnika uznaniowego;
• zapewnić uznawanie ocen wystawianych przez społeczne szkoły polonijne z języka polskiego, historii i geografii;
• odrębne wsparcie szkół prowadzonych przez Polaków na Wschodzie, dostosowane do potrzeb uczniów tych krajów, oparte było na wieloletnich umowach i na traktatach z państwami zamieszkania;
• zapewnić dostęp do rzetelnych danych dot. Polonii poprzez wdrożenie przez Główny Urząd Statystyczny dedykowanych narzędzi cyfrowych, np. globalnego systemu samo-spisu Polonii czy rozszerzenie umownej wymiany danych z siostrzanymi instytucjami w krajach wychodźstwa Polaków, oraz rozszerzenie specjalistycznych programów badawczych na polskich uczelniach;
• rozwijać programy skierowane do rodzin polonijnych, które wzmocnią więzi między dziećmi wychowywanymi za granicą a ich rodzicami, dziadkami, historią rodziny, językiem i kulturą Polski;
• zapewnić realizację spójnej polityki współpracy wszystkich krajowych instytucji kultury, strzegących dziedzictwa kulturowego Rzeczypospolitej, z polskimi placówkami oświatowymi za granicą na wzór polityki IPN;
• Rada Ministrów składała Sejmowi coroczne sprawozdanie o stanie oświaty polonijnej;

Wybitnych przedstawicieli polskiego świata nauki o:

• powołanie społecznej Kopernikańskiej Komisji Pilotażowej przy konsorcjum wybranych polskich uczelni w celu opracowania do końca 2027 roku Standardu Kopernikańskiego i czuwania nad przebiegiem pilotażu w latach 2028-2030.

 

Deklarujemy gotowość zaangażowania i współpracy w realizacji tych priorytetów oraz w toku corocznej ewaluacji narodowej oświaty poza granicami Ojczyzny.

Warszawa, 12 października 2026 roku

Uczestnicy Międzynarodowej Konferencji

„Edukacja polonijna: od diagnozy do działania”

 

Zobacz również: https://republikapolonia.com/2026/10/16/konferencja-polonijna-ipn-ssrp-2026/